Image Sample

Người nghệ nhân Ưu tú của vùng đất Cái Bè


26/09/2019

Người ta gọi bà là Tư Trầu, bởi bà ăn trầu từ hồi mới ngoài 20 tuổi. Ngồi nói chuyện với bà mà cứ thấy miếng trầu này nhả ra là bà lập tức ngoái miếng trầu khác cho vào miệng. Bà tên thật là Ngô Thị Tư, sinh năm 1947, ngụ tổ 7, ấp An Thạnh, xã Đông Hòa Hiệp, huyện Cái Bè. 

Hồi nhỏ bà rất mê ca diễn, chưa đến 18 tuổi bà xin vô gánh hát bội của bầu Mách (ở xã Hòa Khánh, huyện Cái Bè). Bà có năng khiếu nên học ca, diễn rất nhanh. Làm diễn viên hát bội 2 năm, do siêng năng và thích học hỏi nên vốn vũ đạo của bà cũng kha khá. Một lần xem múa bóng, bà Tư mê tài múa mâm vàng, hát rỗi của bà bóng Lê Thị Thủ (xã Tân Hội, huyện Cai Lậy) nên quyết tâm xin theo làm đệ tử.

Với năng khiếu ca hát và đã am tường vũ đạo của hát bội nên bà Tư học rỗi và múa mâm rất nhanh. Khổ luyện vì yêu nghề, chẳng bao lâu bà đã theo kịp thầy mình. Bà Tư theo thầy múa bóng rỗi nhiều nơi ở vùng Mỹ Tho, Gò Công và “tiếng lành đồn xa” sang các tỉnh Long An, Vĩnh Long, Trà Vinh, Đồng Tháp…

Bà nói: “Tư học rất nhiều thầy, thấy thầy nào múa, hát hay là Tư lân la xin học hỏi. Thấy Tư thích học và đã học thì làm được nên thầy nào cũng nhiệt tình chỉ dạy. Một bài rỗi, ngoài hát xuân, ai, đảo còn có rỗi sóng đâu, ngừng thàng, mường, san thài… nhưng còn một lối hát “nhất kiếu, nhất cách” mà bà thầy Thủ giấu không dạy, cho nên đến nay thất truyền luôn rồi!

ũng theo bà Tư, cúng trang (tại gia) khi rỗi chuyển sang hát lý thường thì hát Lý Cây bông lúc múa dâng bông (đạo cụ là cái chén đựng bông trang); hát cúng miễu bà thì Lý Con cá; cúng ông thì Lý Ngựa ô. Bài bản, nội dung phải đúng theo từng trường hợp cúng bái.

Ngoài học hát rỗi, đánh phách, gõ trống cho nhịp nhàng; học múa mâm, lật mâm cho điêu luyện, khéo léo, người múa bóng còn phải học múa bêu, múa bông huệ, múa siêu, múa khạp, múa ghế, múa rót rượu… giống như một diễn viên xiếc.

Gần 70 tuổi mà bà Tư vẫn đứng rỗi và múa gần 2 tiếng đồng hồ. Bà bảo “Làm nghề nào cũng phải chịu khó mới nên”. Ngoài học rỗi, học múa, bà Tư còn học cắt dán mâm vàng.

Gần 50 năm trong nghề, tuy đã già nhưng đường kéo của bà vẫn rất chính xác và sắc xảo. Tùy theo giao kèo đặt hàng của khách mà dán mâm cho đúng mâm vàng hay mâm bạc và kích cỡ…; rồi phải tự làm đạo cụ để múa.

Bà nói trong sự nuối tiếc: “Sau ngày miền Nam hoàn toàn giải phóng, thống nhất đất nước, Nhà nước nghiêm cấm việc múa bóng, Tư cảm thấy như bị tù túng vì không được sống với nghề thoải mái, cứ lén lút cúng chui, đôi lúc bị tịch thu đồ nghề nhưng rồi về sắm lại và tập tành, rèn luyện vào ban đêm.

Năm 1999, nghe được tin Nhà nước không cấm nghề múa bóng, mà còn nói rằng đó là nghệ thuật dân gian khiến Tư mừng lắm, xin bản sao giấy phép hành nghề của người bạn ở TP. Hồ Chí Minh để đến Sở Văn hóa - Thông tin (nay là Sở VH-TT&DL) trình bày nguyện vọng và xin giấy phép hành nghề cho mình, đã được chấp thuận. Sau đó Sở Văn hóa - Thông tin tổ chức thi diễn xướng dân gian, Tư dự thi đoạt giải Nhì và Thúy (Nguyễn Thị Thúy, sinh năm 1974, học trò bà Tư) đoạt giải Ba”.

Nói về học trò của mình, bà Tư Trầu luôn hãnh diện, vì gần chục học trò của bà đều thạo nghề. Bà dặn dò học trò có múa cho đám tang thì trước khi biểu diễn cho bà con xem phải làm lễ múa dâng hương, dâng hoa trái, cơm canh.

Cách đây hơn 10 năm, một lần đi bán vé số, chị Thúy thấy bà Tư múa cúng miễu hay quá nên xin theo học nghề. Thấy chị quyết tâm quá, bà đưa về nhà mình và truyền nghề cùng một số học trò khác. 10 năm vừa học, vừa theo bà đi múa cúng miễu, cúng tại gia…, bây giờ chị Thúy múa rất điêu luyện với các đạo cụ: Mâm vàng, ly, nhạo, dĩa bay, bông huệ, lưỡi siêu, gậy, ghế, khạp… Thầy - trò đi biểu diễn tận Cà Mau, Bạc Liêu, Bình Phước, Bình Thuận…

Mỗi show diễn tính ra mỗi người chỉ được khoảng 100 ngàn đồng, nếu may mắn được tiền thưởng thì khá hơn một chút. Cái nghề không thể làm giàu nhưng luôn vất vả và phải khổ luyện, thế nhưng bà Tư lấy làm vui, tự hào vì đó là một môn “nghệ thuật diễn xướng dân gian” mà bà đã tiếp thu và truyền thụ cho nhiều học trò để mong không bị mai một, mất đi.

Ngày 29 và 30-5-2017, Trung tâm phim Tài liệu và Phóng sự (Đài Truyền hình Việt Nam) thực hiện phim phóng sự "Nghệ nhân Tư Trầu - nửa thế kỷ với nghề diễn xướng". Ngày 22-5-2017 , NNƯT Ngô Thị Tư (Tư Trầu) tham dự Liên hoan hát múa Bóng rỗi - Địa - Nàng tại tỉnh Đồng Nai, do Hội Văn nghệ dân gian Việt Nam tổ chức và đã đoạt giải Nhất thể loại Rỗi; giải nghệ nhân cao tuổi nhất của liên hoan.

NGỌC LỆ

Tìm kiếm

Bài viết nổi bật

Image Sample
Giữ hồn văn hóa Làng cổ Đông Hòa Hiệp
12/11/2019

  Với giá trị kiến trúc cùng lợi thế tự...

Xem ngay
Image Sample
Triển lãm sinh vật cảnh: Sân chơi cho các nghệ nhân
12/11/2019

   Nằm trong chuỗi các hoạt động của Lễ hội Văn...

Xem ngay
Image Sample
Khai mạc Lễ hội Văn hóa, Du lịch Làng cổ Đông Hòa Hiệp lần thứ IV năm 2019
11/11/2019

Tối 10-11, tại Nhà Văn hóa xã Đông Hòa Hiệp (huyện...

Xem ngay